پایگاه خبری ، فرهنگی و هنری فرهنگسرای زراوند

هزار سال پیش در جایی كه اكنون صحرای خشك و بایر آفریقا است، زنی ظریف‌اندام و دو كودك روی بستری از گُل به خاك سپرده شدند. هنگامی كه پژوهشگران اسكلت‌هایشان را در گورستانی استثنایی یافتند، بازوهای باریك بچه‌ها هنوز در آغوشی ابدی زن را در بر گرفته بودند. از این گورستان سرنخ‌هایی از دو تمدن به دست آمد كه وقتی این منطقه سرسبز و مرطوب بود با فاصله هزار سال از یكدیگر در آنجا شكوفا شدند.

 

پل سرنو (P.Sereno) از دانشگاه شیكاگو و همكاران‌اش در جست‌وجوی بقایای دایناسورها در كشور آفریقایی نیجر بودند كه به این كشف تكان‌دهنده برخوردند. جزئیات این كشف در یك كنفرانس خبری در انجمن نشنال جئوگرافیك اعلام شد. او گفت «در ذات كشف یافتن چیزهایی است كه اصلا انتظارشان را ندارید. وقتی در قلب صحرا با چنین چیزی برخورد می‌كنید، رعشه بر اندام‌تان می‌افتد.»

ضمن كار میدانی در این مكان در سال‌های 2005 و 2006 نزدیك به 200 گور انسان و همچنین بقایایی از جانوران، ماهی‌ها و كروكودیل‌های بزرگ یافت شد. سرنو می‌گوید «هر طرف برمی‌گشتید استخوان‌های جانورانی را می‌دیدید كه در بیابان زندگی نمی‌كنند. فهمیدم كه در صحرای سبز هستیم.» نزدیك این گورستان كه بادهای سوزان بیابان از آن پرده برداشته‌اند، در زمانی كه انسان آنجا زندگی می‌كرد، دریاچه‌ای وجود داشت. این مكان واقع در منطقه‌ای به نام گوبرو است كه در دل بیابان مخوف تنر در نیجر پنهان شده و در زبان چادرنشینان تورگ (Tuareg) به معنای «بیابانی درون یك بیابان» است.

 

بقایای انسانی آن متعلق به 2 جمعیت جداگانه هستند كه در دوران سرسبزی منطقه آنجا ساكن بودند و در حد فاصل زمانی میان آنها یك دوره خشكسالی بوده است. پژوهشگران برای تعیین زمان زندگی این اقوام باستانی در آنجا از تاریخ‌گذاری رادیوكربن استفاده كردند. حتی جدیدترین آنها مربوط به حدود هزار سال پیش از ساخته شدن اهرام در مصر بود.
گروه نخست كه به كیفیان‌ها (Kiffian) معروف‌اند، جانوران وحشی را شكار می‌كردند و با زوبین ماهی‌های عظیم‌الجثه می‌زدند. آنها بین 10 تا 8 هزار سال پیش و زمانی آنجا ساكن شدند كه صحرا در مرطوب‌ترین وضعیت خود به سر می‌برد. پژوهشگران می‌گویند كیفیان‌ها بلندقد بودند و گاهی به‌راحتی از 8/1 متر هم بلندتر می‌شدند.

 

گروه دوم بین 7 هزار تا 4500 سال پیش در این منطقه می‌زیستند. تنری‌ها (Tenerian) كوتاه‌قامت‌تر بودند و اقتصادشان بر تركیبی از شكار، ماهی‌گیری و گاوداری مبتنی بود. خاك‌سپاری‌های آنها اغلب همراه با جواهرات یا ژست‌های آیینی بود. برای مثال روی دست دختری بازوبندی تراشیده از دندان اسب‌آبی یافت شد. یك مرد تنری بالغ طوری دفن شده بود كه سرش روی بخشی از یك ظرف سفالی قرار بگیرد؛ مرد بالغ دیگری نشسته روی لاك یك لاك‌پشت گِل‌خواب به خاك سپرده شد.
و گرده‌های بازمانده نشان می‌دهند كه این زن و 2 كودك روی بستری از گُل آرمیده‌اند. پژوهشگران این مجموعه را درست به همان شكلی كه در هزاران سال گذشته بوده‌، حفظ كرده‌اند. كریس استوژانوفسكی، یكی از اعضای این تیم كه زیست‌باستان‌شناس دانشگاه ایالتی آریزونا است، می‌گوید «در نگاه نخست، دشوار می‌توان 2 گروه جداگانه با تفاوت زیست‌شناختی بیشتر از این را تصور كرد كه مردگان‌شان را در یك محل دفن كنند.»

 

استوژانوفسكی می‌گوید لبه‌های برآمده روی استخوان ران یك مرد كیفیانی حاكی از آن است كه عضلات حجیمی داشت «كه نشان می‌دهد مقدار زیادی پروتئین می‌خورد و سبك زندگی فعال و پرتحركی داشت. به نظر می‌رسد كیفیان‌ها نسبتا سالم و تندرست بودند زیرا بدون تغذیه كافی به سختی می‌توان بدنی با آن قد بلند و عضلانی داشت.» از سوی دیگر، لبه‌های برآمده روی استخوان ران یك مرد تنری را به زحمت می‌توان دید. استوژانوفسكی می‌گوید «زندگی این مرد به آن سختی نمی‌گذشت، شاید ماهی‌های كوچك‌تری می‌گرفت و با تكنولوژی‌های پیشرفته‌تری شكار می‌كرد.»
هلن یوسی (H.Jousse)، باستان‌شناس جانوری موزه تاریخ طبیعی وین در اتریش، گزارش كرده است كه استخوان‌های جانورانی كه در این منطقه یافته شده‌اند متعلق به انواعی هستند كه امروزه در دشت سرنگتی در كنیا فراوان هستند، نظیر فیل، زرافه، هارته‌بیست و گراز زگیلی.

 

این یافته‌ها در مقاله‌هایی كه در شماره اخیر ژورنال PLoS One و شماره سپتامبر ماهنامه نشنال جئوگرافیك چاپ شده‌اند، به تفصیل آمده‌اند. با آنكه صحرا امروزه بیابان است، زمانی تفاوتی جزئی در مدار حركت زمین، باران‌های موسمی و فصلی را به مناطق شمالی‌تر آورد و موجب شد چشم‌انداز این منطقه با حضور دریاچه‌هایی با جنگل‌های حاشیه‌ای انبوه مرطوب‌تر و سرسبزتر شود و جانوران گوناگون و انسان به این منطقه سرازیر شوند.